«تورم صفر» ۱۷ کالای زاکانی در میانه تورم ۷۳.۶ درصدی / ادعای بزرگ برای یک طرح کوچک / رویای شهردار برای اجرای وعده نامزدی ریاست جمهوری خود؟

«تورم صفر» ۱۷ کالای زاکانی در میانه تورم ۷۳.۶ درصدی / ادعای بزرگ برای یک طرح کوچک / رویای شهردار برای اجرای وعده نامزدی ریاست جمهوری خود؟

آرمان زارعی: شهردار تهران که روزگاری آرزوی حضور در پاستور را در دل داشت و پیش از این به دولت پیشنهاد کرده بود مسئولیت تأمین کالاهای اساسی را به شهرداری بسپارد، حالا از طرح جدیدی تحت عنوان «تورم صفر» رونمایی کرده است. زاکانی در جریان رقابت‌های انتخاباتی در سال ۱۴۰۳ نیز وعده می‌داد که دولتش پس از انتخاب و حضور در پاستور، کالاهای اساسی را در خانه تحویل مردم بدهد.
زاکانی در آن مقطع گفته بود: «روزی ۱۲۰ تن گوشت توزیع می‌کنیم و آن را افزایش می‌دهیم» و وعده داده بود که با استفاده از نرم‌افزارهای موبایلی، گوشت به اندازه نیاز مردم درب منزل آنها تحویل شود.
او همچنین گفته بود که از هفت تا هشت ماه پیش از آن، موضوع را با دولت مطرح کرده و زیرساخت‌های اجرای این طرح نیز از سال گذشته آماده شده بود. به گفته زاکانی، قرار بود رئیس‌جمهور وقت طرح‌های مدیریت شهری برای تأمین و توزیع نیازهای مردم را افتتاح کند.
در این میان، گمانه‌ای نیز در میان برخی فعالان سیاسی و اقتصادی مطرح است که اجرای طرح «تورم صفر» می‌تواند در راستای زمینه‌چینی ی برای آماده‌شدن زاکانی و بازگشت دوباره او به رقابت‌های سیاسی در سطح ملی باشد؛ به‌ویژه آنکه محور اصلی این طرح، یعنی تأمین و عرضه کالاهای اساسی با قیمت پایین‌تر، با یکی از وعده‌های انتخاباتی پیشین او هم‌پوشانی دارد. بر این اساس، برخی معتقدند شهردار تهران می‌خواهد از اجرای این طرح به‌عنوان یک تجربه اجرایی قابل ارائه در مقیاس بزرگ‌تر استفاده کند.
زاکانی اعلام کرده است که طرح «تورم صفر» در مرحله نخست با ۱۲ قلم کالای اساسی آغاز شده، اما این تعداد قرار نیست ثابت بماند؛ به گفته او، سبد طرح در آبان‌ماه به ۱۵ قلم افزایش می‌یابد و در ادامه به ۱۷ قلم خواهد رسید. زاکانی پیش‌تر گفته بود سه قلم مرغ، رب گوجه‌فرنگی و پنیر به فهرست اولیه اضافه می‌شوند؛ بنابراین، عدد ۱۲ مربوط به شروع طرح است و هدف‌گذاری اعلام‌شده، رساندن سبد کالاهای مشمول تثبیت قیمت به ۱۷ قلم است.
«تورم صفر» در تهران در شرایطی وارد مرحله اجرا شده که تازه‌ترین گزارش مرکز آمار ایران از تورم سالانه ۷۳.۶ درصدی در شهریورماه حکایت دارد و تورم سالانه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات نیز به ۱۰۸.۸ درصد رسیده است. شهرداری تهران از هفتم مهرماه تثبیت قیمت ۱۲ قلم کالای اساسی را برای یک دوره شش‌ماهه آغاز کرده؛ اقلامی که در ۱۰۸ مرکز در ۲۲ میدان میوه و تره‌بار و ۱۸ فروشگاه شهروند عرضه می‌شوند.

فاصله میان عنوان «تورم صفر» و واقعیت تورمی اقتصاد، نخستین نکته‌ای است که در بررسی این طرح به چشم می‌آید. آنچه شهرداری تهران اجرا کرده، تثبیت قیمت یک سبد محدود از کالاهای ضروری در شبکه مشخصی از فروشگاه‌ها و میادین است، نه صفر شدن تورم در کل شهر. قرار است قیمت این اقلام برای خانوارهای تهرانی در دوره تعیین‌شده افزایش پیدا نکند؛ در حالی که شاخص قیمت مصرف‌کننده همچنان روند افزایش سطح عمومی قیمت‌ها را در اقتصاد ثبت می‌کند.
چه کالاهایی شامل تورم صفر می‌شود؟ 
سبد اولیه «تورم صفر» شامل برنج، گوشت منجمد، ماکارونی، روغن، شکر، خرما، سویا، عدس، لوبیا چیتی، لوبیا قرمز، نخود و لپه است. شهرداری اعلام کرده قیمت این کالاها برای شش ماه ثابت می‌ماند و در مرحله بعد، مرغ، رب گوجه‌فرنگی و پنیر نیز به این سبد اضافه خواهند شد تا تعداد اقلام به ۱۵ قلم برسد. همزمان قرار است شبکه عرضه نیز توسعه پیدا کند.
در فهرست قیمت‌های اعلام‌شده، برنج پاکستانی سوپر باسماتی کیلویی ۳۳۵ هزار تومان، برنج پاکستانی باسماتی ۳۸۶ کیلویی ۲۲۰ هزار تومان و برنج هندی ۱۷۱۸ کیلویی ۲۸۰ هزار تومان تعیین شده است. گوشت منجمد گوساله و گوسفندی نیز کیلویی یک میلیون و ۴۵۰ هزار تومان اعلام شده و قیمت یک بسته ۷۰۰ گرمی ماکارونی ۷۰ هزار تومان است.
برای روغن نیز چند وزن و نوع عرضه اعلام شده است؛ روغن پخت‌وپز ۸۱۰ گرمی ۳۳۵ هزار تومان و روغن سرخ‌کردنی ۸۱۰ گرمی ۳۶۱ هزار و ۲۷۳ تومان قیمت‌گذاری شده است. روغن پخت‌وپز ۱۳۵۰ گرمی ۵۴۳ هزار تومان و روغن سرخ‌کردنی با همین وزن ۶۰۴ هزار و ۵۰۰ تومان عرضه می‌شود. شکر فله نیز کیلویی ۱۰۸ هزار و ۵۰۰ تومان اعلام شده است.
در بخش سایر کالاها، رطب مضافتی بم ۶۰۰ گرمی ۱۷۰ هزار تومان، سویا ۵۰۰ گرمی ۱۷۰ هزار تومان، عدس کیلویی ۱۹۵ هزار تومان، لوبیا چیتی کیلویی ۳۷۵ هزار تومان، نخود کیلویی ۲۱۵ هزار تومان، لپه کیلویی ۳۲۰ هزار تومان و لوبیا قرمز کیلویی ۳۱۵ هزار تومان تعیین شده است. این قیمت‌ها مربوط به اقلام و بسته‌بندی‌های اعلام‌شده در زمان آغاز طرح است.
قیمت‌ها قرار است چقدر ارزان‌تر باشند؟
شهرداری تهران برای این طرح صرفاً از تثبیت قیمت سخن نگفته است. علیرضا زاکانی اعلام کرده قیمت روغن و شکر در نرخ مصوب فعلی برای شش ماه ثابت می‌ماند و قیمت سایر اقلام نیز در زمان آغاز طرح، بسته به کالا، بین ۵ تا ۵۰ درصد پایین‌تر از قیمت بازار خواهد بود و در دوره تعیین‌شده ثابت می‌ماند.
در کنار سبد ۱۲ قلمی، بخش دیگری از طرح به بیش از ۱۸ هزار قلم کالای عرضه‌شده در فروشگاه‌های شهروند مربوط می‌شود. طبق توضیح شهرداری، در این بخش ۵۰ درصد سود بازرگانی قانونی شهروند به خریدار برگردانده می‌شود و خرید برای عموم مردم محدودیت کالایی سبد «تورم صفر» را ندارد.
آزمون سخت زاکانی با تورم ۱۰۸.۸ درصدی
همزمان با آغاز این طرح، تصویر مرکز آمار ایران از سطح عمومی قیمت‌ها فاصله قابل توجهی با عنوان «تورم صفر» دارد. شاخص قیمت مصرف‌کننده خانوارهای کشور در شهریورماه به ۷۲۹.۸ رسید؛ این شاخص نسبت به ماه قبل ۴.۲ درصد افزایش داشت، تورم نقطه‌به‌نقطه ۸۹.۸ درصد بود و تورم سالانه به ۷۳.۶ درصد رسید.
در بخش خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات، تورم سالانه به ۱۰۸.۸ درصد رسیده است. تورم نقطه‌به‌نقطه این گروه نیز ۱۲۱.۸ درصد گزارش شده است. در میان گروه‌های خوراکی، روغن‌ها و چربی‌ها با تورم سالانه ۱۹۶.۶ درصد، گوشت قرمز و سفید و فرآورده‌های آن با ۱۱۵.۲ درصد و شیر، پنیر و تخم‌مرغ با ۱۱۸.۷ درصد در سطوح بالایی قرار گرفته‌اند.
اهمیت این اعداد برای طرح شهرداری فقط به فاصله میان دو نرخ تورم محدود نمی‌شود. بر اساس داده‌های منتشرشده از مرکز آمار، سهم خوراکی‌ها از سبد هزینه دهک‌های پایین نیز بالاتر است؛ ضریب اهمیت خوراکی‌ها برای دهک اول ۴۲.۴ درصد و برای دهک دوم ۴۲.۳ درصد گزارش شده، در حالی که این سهم برای دهک دهم ۲۱.۶ درصد است.
نسخه شهرداری برای تورم صفر چیست؟ 
منطق اجرایی طرح بر ایجاد یک شبکه عرضه با قیمت مشخص است. شهرداری می‌گوید کالاهای مشمول از طریق میادین میوه و تره‌بار و فروشگاه‌های شهروند عرضه می‌شوند و قیمت تعیین‌شده برای دوره مشخص افزایش پیدا نمی‌کند. به گفته زاکانی، خرید قراردادی، سلف‌خری و حذف واسطه‌ها نیز در کنار این شبکه قرار گرفته تا هزینه تأمین کالا کاهش پیدا کند.
شهرداری اعلام کرده برای تأمین کالا از ظرفیت تولیدکنندگان و تعاونی‌ها استفاده شده و تفاهم‌نامه‌هایی نیز در این زمینه منعقد شده است. در مدل اعلام‌شده، بخشی از کاهش هزینه قرار است از مسیر خرید مستقیم، قراردادهای تأمین و حذف واسطه‌ها ایجاد شود.
در بخش دیگری از برنامه نیز قرار است تولیدکنندگان به‌صورت مستقیم کالا را در هفت نقطه تهران عرضه کنند. شهرداری گفته این بخش از هفته آینده آغاز می‌شود و امکان توسعه آن به مناطق دیگر نیز وجود دارد. هدف اعلام‌شده، کوتاه کردن زنجیره توزیع و حذف واسطه میان تولیدکننده و مصرف‌کننده است.
هزینه این طرح را چه کسی می‌دهد؟
یکی از مهم‌ترین پرسش‌های اقتصادی درباره این طرح، تأمین مالی و جبران فاصله احتمالی میان قیمت بازار و قیمت تثبیت‌شده است. شهرداری تهران اعلام کرده تأمین مالی طرح از ظرفیت مدیریت شهری و همکاری نظام بانکی دنبال می‌شود و بانک شهر و بانک ملت در این زمینه مشارکت دارند.
بنابراین، رقم رسمی و مشخصی به‌عنوان هزینه شش‌ماهه طرح که بتوان بر مبنای آن بار مالی نهایی را محاسبه کرد، در اظهارات منتشرشده شهرداری اعلام نشده است. اگر قیمت خرید کالا در طول شش ماه افزایش پیدا کند اما قیمت فروش در شبکه طرح ثابت بماند، فاصله میان این دو قیمت باید از مسیر کاهش هزینه تأمین، حاشیه سود، قراردادهای خرید، منابع مالی یا ترکیبی از این موارد پوشش داده شود.
از سوی دیگر، طرح در شرایطی اجرا می‌شود که شهرداری تهران برای سال ۱۴۰۵ بودجه‌ای در حدود ۳۲۲ هزار میلیارد تومان دارد. این رقم البته به معنای بودجه اختصاص‌یافته به «تورم صفر» نیست و نمی‌توان کل بودجه شهرداری را منبع مالی این طرح تلقی کرد. مسئله اصلی این است که سهم واقعی منابع مدیریت شهری و شبکه بانکی از هزینه اجرای طرح در دوره شش‌ماهه چه میزان خواهد بود.
سهم هر خانواده چقدر است؟
شهرداری اعلام کرده دسترسی خانوارها به اقلام مشمول براساس بعد خانوار طراحی شده است. جمعیت تهران نیز در توضیحات مربوط به این طرح حدود ۹.۶ میلیون نفر عنوان شده است. بر این اساس، مدل اجرا قرار نیست صرفاً به عرضه عمومی کالا با قیمت پایین‌تر محدود شود، بلکه میزان خرید نیز متناسب با تعداد اعضای خانوار در نظر گرفته شده است.
در توضیحات منتشرشده درباره نحوه خرید، سهم خانوار و میزان دسترسی به کالاهای مشمول بر اساس تعداد اعضای خانواده و نیاز مصرفی آنها تعیین می‌شود. این سازوکار در کنار شبکه ۱۰۸ مرکز عرضه، قرار است دسترسی خانوارهای تهرانی را به کالاهای مشخص‌شده فراهم کند.
با این حال، حتی اگر قیمت اقلام مشمول در شش ماه آینده ثابت بماند، هزینه کل سبد خوراکی خانوار لزوماً ثابت نخواهد بود؛ زیرا بخش بزرگی از کالاها خارج از این بسته قرار دارند. اثر طرح بنابراین بیش از هر چیز به همان کالاهای مشمول و میزان خرید خانوار از شبکه تعیین‌شده بستگی خواهد داشت.
یوم‌الحساب «تورم صفر» زاکانی/ ۶ ماه بعد قیمت ها دوباره ثابت می‌ماند؟ 
نکته مهم اینجاست که موفقیت این طرح فقط به شش ماه نخست محدود نمی‌شود؛ مسئله اصلی این است که بعد از پایان این دوره، سازوکاری برای تداوم عرضه و حفظ قیمت‌ها وجود داشته باشد. اگر قرار باشد با پایان شش ماه، قیمت کالاها دوباره به سطح بازار برگردد، اثر طرح برای خانوارها کوتاه‌مدت خواهد بود. بنابراین در «یوم‌الحساب» باید علاوه بر میزان کاهش قیمت‌ها، درباره امکان ادامه طرح، منابع مالی آن، استمرار تأمین کالا و فاصله قیمت‌های تثبیت‌شده با قیمت بازار نیز پاسخ روشنی ارائه شود.

۲۲۳۲۲۴

مجله خبری mydtc