بازگذاشتن راه ورود کالا از افغانستان به سمت ایران، لطف سیاسی طالبان نیست؛ اجبار اقتصادی است

بازگذاشتن راه ورود کالا از افغانستان به سمت ایران، لطف سیاسی طالبان نیست؛ اجبار اقتصادی است
به گزارش خبرآنلاین روزنامه جمهوری اسلامی نوشت: طالبان بیش از آنکه برای کمک به ایران به گسترش فعالیت گمرکها نیاز داشته باشند، برای جلوگیری از تشدید بحران اقتصادی افغانستان به باز ماندن این مسیر وابستهاند.
براساس گزارش15 آبان 1405 بانک جهانی، پس از اختلال در تجارت افغانستان و پاکستان، حدود 97 درصد واردات افغانستان از مسیرهای ایران و آسیای مرکزی انجام میشود؛ رقمی که اگرچه سهم مستقل ایران را مشخص نمیکند، اما نشاندهنده تغییر اساسی مسیرهای تأمین کالا در افغانستان است. براساس دادههای سازمان ملل، پس از بستهشدن گذرگاههای مرزی پاکستان با افغانستان در سال 1404، میانگین ماهانه صادرات افغانستان به پاکستان از 70 میلیون به پنج میلیون دلار و واردات از پاکستان از 137 میلیون به 8.5 میلیون دلار سقوط کرد. این کاهش شدید، طالبان را برای تأمین نیازهای بازار داخلی، حفظ درآمدهای گمرکی و جلوگیری از افزایش قیمت کالاهای اساسی، بیش از گذشته به مسیرهای جایگزین، بهویژه ایران، وابسته کرده است. در واقع، بحران روابط طالبان با پاکستان، ایران را از یک شریک تجاری به شریانی حیاتی برای اقتصاد طالبان تبدیل کرده و محدودکردن تجارت با تهران، پیش از آنکه به ایران آسیب بزند، میتواند هزینههای سنگینی بر اقتصاد طالبان تحمیل کند.
البته این وابستگی یکطرفه نیست. ایران نیز از حفظ بازار افغانستان و استمرار تجارت زمینی سود میبرد. براساس آمار گمرک ایران، صادرات غیرنفتی این کشور به افغانستان در سال 1403 حدود 2.4 میلیارد دلار بوده و باز ماندن گذرگاهها، ضمن حفظ درآمد صادرکنندگان ایرانی، یکی از مسیرهای تجارت خارجی تهران را فعال نگه میدارد.
بااینحال، حجم تجارت دو طرف، ترکیب کالاها و محدودیت ظرفیت گذرگاههای زمینی، اجازه نمیدهد حفظ این مبادلات را به معنای توانایی طالبان برای خنثیکردن محاصره اقتصادی ایران بدانیم. اما پرسش مهمتر، موضع آمریکاست.
واشنگتن در 5 آبان 1405 از گسترش اقدامات خود برای مقابله با انتقال زمینی کالاهای تحریمی به ایران خبر داد. این سیاست، اگرچه با هدف محدودکردن مسیرهای دورزدن تحریمها دنبال میشود، اما به معنای ممنوعیت تمام تجارت ایران با همسایگان نیست، چنانکه پاکستان، ترکیه و عراق نیز با وجود فشار آمریکا، مبادلات خود با ایران را کاملاً متوقف نکردهاند.
ازسوی دیگر، توجیه نهادهای آمریکایی درباره پرداخت هفتگی 40 تا 80 میلیون دلار پول نقد به طالبان، حفظ زیرساختهای اولیه زندگی و تأمین کالاهای اساسی افغانستان عنوان شده تا این کشور به فروپاشی کامل نزدیک نشود. بنابراین آمریکا عملاً نمیتواند بدون پذیرش پیامدهای سنگین اقتصادی و انسانی، مهمترین مسیر تأمین کالاهای اساسی افغانستان را مسدود کند.
با توجه به اینکه تاکنون سند معتبری درباره مخالفت واشنگتن با توافق اخیر گمرکی منتشر نشده، شاید بتوان استنباط کرد که طالبان با این اقدام، دستکم از خطوط قرمز آمریکا عبور نکردهاند. با وجود این، پیامدهای سیاسی تصمیم طالبان را نمیتوان نادیده گرفت.
در شرایط تشدید فشار آمریکا، گسترش تجارت طرفین، عملاً به سود ایران تمام میشود، حتی اگر انگیزه اصلی طالبان تأمین منافع اقتصادی خودشان باشد. این وضعیت همچنین میتواند وابستگی اقتصادی طالبان به ایران و قدرت چانهزنی تهران را افزایش دهد مشروط به آنکه طالبان تعهدی الزامآور و غیرقابل بازگشت در این مناسبات تجاری بپذیرند. امری که با توجه به اختلافات دو طرف، الزاماً مطلوب طالبان نیست.
واقعیت اینست که طالبان دروازههای تجارت با ایران را نه لزوماً از سر دوستی با تهران و نه برای مخالفت با آمریکا، بلکه بیش از همه از سر نیاز اقتصادی باز نگه داشتهاند. بحران تجارت با پاکستان و محدودیت مسیرهای جایگزین، هزینه همراهی طالبان با فشارهای اقتصادی واشنگتن را افزایش داده است. در نتیجه، آنچه امروز در مرزهای افغانستان و ایران جریان دارد، بیش از آنکه نشانه همراهی سیاسی باشد، حاصل تلاقی منافع اقتصادی دو طرف است، موقعیتی که در آن، طالبان برای حفظ اقتصاد خود به ایران نیاز دارند و ایران نیز از همین نیاز طالبان برای حفظ یکی از مسیرهای تجارت خارجیاش بهره میبرد.
۱۷۳۰۲
مجله خبری mydtc





