معاون وزیر ارتباطات: به جست‌وجوگرهای داخلی خوشبین نیستم

به گزارش دیتاسنتر من احسان چیت‌ساز، معاون سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی توسعه اقتصاد دیجیتال وزارت ارتباطات، در گفت‌وگویی انتقادی که خبرگزاری فارس با او داشت، به سوالاتی پیرامون مانند شبکه ملی اطلاعات، اقتصاد دیجیتال و ابهام در میزان رشد آن، موتورهای جست‌وجوی داخلی و هوش مصنوعی پاسخ داده است.
 

عدد عجیب ۷.۱۴ درصد برای سهم اقتصاد دیجیتال ایران

معاون وزیر ارتباطات در بخشی از سخنانش، به آمار سهم اقتصاد دیجیتال ایران پرداخت و گفت: بر اساس سری جدید و  اعلام‌شده از سوی وزارت ارتباطات، سهم اقتصاد دیجیتال از تولید ناخالص داخلی از ۴.۴۹ درصد در سال ۱۴۰۰ به ۴.۰۱ درصد در سال ۱۴۰۱، ۵.۴۱ درصد در سال ۱۴۰۲ و ۷.۱۴ درصد در سال ۱۴۰۳ رسیده است. همچنین رشد واقعی ارزش افزوده اقتصاد دیجیتال در سال ۱۴۰۳، بر مبنای قیمت‌های ثابت، ۳۵.۸ درصد اعلام شده است.

وی در پاسخ به این انتقاد که: «در شرایطی که جنگ، قطعی اینترنت، محدودیت دسترسی، کاهش سرمایه‌گذاری و مشکلات دیگری را داشتیم. چگونه ممکن است اقتصاد دیجیتال در چنین شرایطی رشد کند؟» گفت: ابتدا باید درباره سال‌های ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ با احتیاط صحبت کنیم چون آمار قطعی آنها اعلام نشده است؛ اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد. افزایش سهم اقتصاد دیجیتال از GDP، الزاماً به معنای بهبود وضعیت اقتصاد دیجیتال نیست. سهم یک نسبت است.
 فرض کنید ارزش افزوده واقعی اقتصاد دیجیتال ۲ درصد کاهش پیدا کند، اما GDP کل کشور ۶ درصد کاهش پیدا کند. در این صورت ممکن است سهم اقتصاد دیجیتال افزایش یابد، در حالی که خود اقتصاد دیجیتال کوچک‌تر شده است. جنگ تحمیلی، آسیب زیرساختی، قطعی ارتباطات، کاهش سرمایه‌گذاری، مهاجرت نیروی انسانی و نااطمینانی مقرراتی قطعاً هزینه ایجاد می‌کنند. در مقابل، در بحران ممکن است برخی خدمات دیجیتال داخلی رشد کنند. پرداخت دیجیتال، خدمات ابری، محتوای دیجیتال، خدمات آنلاین و پلتفرم‌های داخلی می‌توانند بخشی از تقاضا را جذب کنند. بنابراین باید منتظر داده‌های واقعی سال‌های ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ بمانیم.
 

شبکه ملی اطلاعات؛ تاب‌آوری داخلی، نه جایگزین اینترنت جهانی

چیت‌ساز درباره نقش شبکه ملی اطلاعات نیز موضعی دوگانه اما روشن مطرح کرده است: از یک سو، این شبکه را برای تداوم خدمات حیاتی کشور در زمان بحران ضروری می‌داند و از سوی دیگر تأکید می‌کند که شبکه ملی اطلاعات نباید جایگزین اینترنت جهانی تلقی شود: «یک اقتصاد دیجیتال سالم به دو چیز نیاز دارد؛ یک شبکه ملی اطلاعات قدرتمند برای تداوم خدمات حیاتی و یک اتصال پایدار و باکیفیت به اینترنت جهانی برای رشد، نوآوری و تعامل اقتصادی با جهان.»
به گفته وی، امنیت و اتصال دو دشمن یکدیگر نیستند. اتفاقاً زیرساخت ارتباطی قوی یکی از مؤلفه‌های امنیت ملی است. اگر محدودیت ارتباطی آن‌قدر گسترده و طولانی شود که مردم و کسب‌وکارها به مسیرهای ارتباطی خارج از معماری ملی(مثل استارلینک) مهاجرت کنند، ممکن است در میان‌مدت توان حکمرانی ملی کاهش پیدا کند.
 بنابراین سیاست امنیتی باید هوشمند باشد. هدف نباید «قطع ارتباط» باشد؛ هدف باید حفظ امنیت، تداوم خدمات حیاتی و حفظ توان حکمرانی ملی باشد. به همین دلیل من از «تنظیم‌گری پیش از محدودیت» دفاع می‌کنم. هر محدودیتی باید مبنای قانونی، ضرورت مشخص، دامنه روشن، زمان مشخص و سازوکار بازبینی داشته باشد.
 

نمی‌توانیم میلیاردها تومان برای جست‌وجوگرهای قدیمی هزینه کنیم

معاون وزیر ارتباطات در پاسخ این انتقاد خبرگزاری فارس که: «در زمان قطعی اینترنت شما شبکه ملی اطلاعات به اندازه کافی حمایت نکردید و از طرفی مشخص شد بسیاری از خدمات داخلی هم کیفیت کافی ندارند. حتی جست‌وجوگرهای داخلی نتوانستند نیاز مردم را پاسخ دهند» برای نخستین بار، ناخرسندی این وزارتخانه از جست‌وجوگرهای بومی را صریحا اعلام کرد.
چیت‌ساز گفت: «در مورد جست‌وجوگرهای داخلی، من ارزیابی خوش‌بینانه‌ای ندارم.»
بنا به گفته وی:  امروز یک تحول مهم‌تر اتفاق افتاده است. جست‌وجوی سنتی در حال تبدیل‌شدن به جست‌وجوی هوش مصنوعی و سپس عامل‌های هوشمند است، بنابراین نمی‌توان امروز میلیاردها تومان صرف کرد تا موتور جست‌وجوی نسل قبل را بازسازی کنیم؛ باید به سمت معماری جدید برویم؛ اول اپراتور هوش مصنوعی، بعد هم مدل‌های زبانی فارسی، داده‌های باکیفیت، RAG، جست‌وجوی مولد، دستیارهای هوشمند و در نهایت AI Agentها.
 

معماری شبکه ملی اطلاعات باید اصلاح شود

معاون وزیر ارتباطات در ادامه سخنانش در زمینه گسترش هوش مصنوعی، اعلام کرد: معماری شبکه ملی اطلاعات باید بازنگری شود و متاسفانه مرکز ملی فضای مجازی در این زمینه کوتاهی کرده است.
توسعه شبکه ملی اطلاعات به معنای کاهش آسیب‌پذیری است، نه قطع ارتباط. این دو مفهوم بسیار متفاوتند. ما باید وابستگی‌های حیاتی را کاهش دهیم، اما اتصال جهانی را حفظ کنیم. در زیرساخت‌های حیاتی کشور باید خدمات داخلی، داده، مراکز داده، رایانش، ارتباطات اضطراری و مسیرهای پشتیبان داشته باشیم. اما در شرایط عادی باید بتوانیم با جهان تعامل کنیم. من این معماری را «دو لایه» می‌دانم؛ لایه اول تاب‌آوری ملی است و لایه دوم اتصال جهانی و رشد اقتصادی. اقتصاد دیجیتال موفق اقتصادی نیست که فقط در روز بحران کار کند. اقتصادی است که در روز عادی رشد کند و در روز بحران از کار نیفتد.

به گفته وی: درباره پیام‌رسان‌ها وضعیت متفاوت است. در این بخش ظرفیت قابل اتکایی ایجاد شده و در بحران توانسته‌اند بخش مهمی از نیاز ارتباطی کشور را پوشش دهند. البته پیام‌رسان داخلی فقط زمانی پایدار می‌ماند که کیفیت، امنیت، حریم خصوصی و نوآوری داشته باشد. کاربر را نمی‌توان برای همیشه با اجبار نگه داشت. بازار، برخلاف بعضی جلسات اداری، حافظه دارد.
 

مهم‌ترین تجربه دوران جنگ: امنیت پایدار با قطع ارتباطات ایجاد نمی‌شود

احسان چیت‌ساز نهایتا در خصوص تجربه خود از بحران دوران جنگ گفت: مهم‌ترین درس این است که امنیت پایدار در فضای مجازی با قطع ارتباطات ایجاد نمی‌شود، با ساختن زیرساختی ایجاد می‌شود که هم در برابر بحران مقاوم باشد و هم امکان حکمرانی مؤثر ملی و اتصال به جهان را حفظ کند. شبکه ملی اطلاعات برای من دقیقاً چنین معنایی دارد. من از شبکه ملی اطلاعات دفاع می‌کنم، چون کشور بدون زیرساخت ارتباطی داخلی امن و تاب‌آور، در برابر بحران آسیب‌پذیر است. اما هم‌زمان از اینترنت جهانی باکیفیت دفاع می‌کنم، چون اقتصاد دیجیتال بدون ارتباط با جهان نمی‌تواند رشد کند.
این دو را نباید مقابل یکدیگر قرار داد.