پژوهش JAMA: ویدئوهای پزشکی پربازدید اغلب پشتوانه علمی ضعیفی دارند

به گزارش دیتاسنتر من و به نقل از هلث‌دی (HealthDay)، محققان با بررسی ۳۰۹ ویدئوی پرمخاطب درباره سرطان و دیابت دریافتند که کمتر از یک‌پنجم آنها بر اساس شواهد علمی با کیفیت بالا تهیه شده‌اند. 

نتایج نشان داد نزدیک به دو سوم این ویدئوها از پشتوانه علمی «کم‌کیفیت»، «بسیار کم‌کیفیت» یا عملاً «فاقد شواهد» برخوردارند و ادعاهای درمانی مطرح‌شده در آنها مستندات محکمی ندارد. نگران‌کننده‌تر اینکه ویدئوهایی که بر شواهد ضعیف یا نامعتبر تکیه داشتند، اغلب بازدید بیشتری نسبت به ویدئوهای مبتنی بر علم قوی به دست آورده بودند.

این مطالعه که در نشریه علمی JAMA Network Open منتشر شده، تنها ویدئوهایی را در نظر گرفته که توسط متخصصان سلامت تولید شده و حداقل ۱۰ هزار بازدید داشته‌اند. 

دکتر اون‌کیو کانگ از مرکز ملی سرطان کره جنوبی و نویسنده اصلی پژوهش، این وضعیت را «شکاف جدی میان اعتبار ظاهری و پشتوانه شواهد» در محتوای پزشکی آنلاین توصیف می‌کند؛ جایی که «اتوریته پزشک» می‌تواند به ادعاهایی مشروعیت بدهد که از نظر داده‌های تجربی چندان استوار نیستند. او می‌گوید این یافته‌ها ضرورت تدوین دستورالعمل‌های مشخص برای تولید محتوای مبتنی بر شواهد، تقویت مهارت‌های ارتباط علمی در میان متخصصان سلامت و همچنین اصلاح الگوریتم‌های پلتفرم‌ها به‌منظور اولویت دادن به دقت علمی را برجسته می‌کند. 

در این بررسی، تیم تحقیق در بازه ۲۰ و ۲۱ ژوئن ۲۰۲۵ روی ویدئوهای مربوط به سرطان و دیابت تمرکز کرد. حدود ۷۵ درصد از کل ویدئوها توسط پزشکان تولید شده بود و تعداد بازدید میانه آنها در حدود ۱۶۴ هزار بار گزارش شد؛ یعنی نیمی از ویدئوها بیشتر و نیمی کمتر از این رقم دیده شده بودند. طول متوسط هر ویدئو نیز حدود ۱۹ دقیقه بود. برای ارزیابی قدرت شواهد پشت هر ادعا، پژوهشگران از نظام نمره‌دهی جدید «E‑GRADE» استفاده کردند که کیفیت شواهد علمی را در چهار سطح دسته‌بندی می‌کند. 

 

طبق این نظام، تنها ۱۹.۷ درصد از ویدئوها موفق به کسب درجه A (شواهد با کیفیت بالا) شدند، ۱۴.۶ درصد در سطح B قرار گرفتند، ۳.۲ درصد درجه C (شواهد کم‌کیفیت) داشتند و ۶۲.۵ درصد نیز در دسته D، یعنی شواهد بسیار ضعیف یا بدون شواهد معتبر، طبقه‌بندی شدند.

تحلیل‌ها نشان داد ویدئوهایی که در پایین‌ترین سطح شواهد قرار داشتند، ۳۵ درصد بیشتر از ویدئوهای دارای پشتوانه علمی قوی، شانس جذب بازدیدهای بالاتر را داشتند؛ مسئله‌ای که به گفته متخصصان، ابعاد مشکل «انتشار اطلاعات نادرست توسط پزشکان» را برجسته می‌کند. 

ریچارد سیور، استاد حقوق در دانشگاه کارولینای شمالی در چپل هیل، در سرمقاله‌ای همراه با این مطالعه یادآور می‌شود که بخشی از مشکل به این برمی‌گردد که بعضی پزشکان هنوز بر تجربه شخصی خود بیش از داده‌های سخت علمی تکیه می‌کنند، در حالی که «پزشکی مبتنی بر شواهد» استاندارد طلایی در تصمیم‌گیری درمانی محسوب می‌شود.

او تأکید می‌کند که این پژوهش ضرورت توجه جدی‌تر به کیفیت شواهد پشت ادعاهای پزشکی در شبکه‌های اجتماعی را یادآور می‌شود و می‌تواند چارچوب مفیدی برای ارزیابی انتقادی چنین محتواهایی در اختیار مخاطبان و نهادهای ناظر قرار دهد.