کشف راز بزرگ ستارهٔ شبان‌شانه: ستارهٔ همدم پنهان آن ظاهر شد

این مشاهدات طولانی‌مدت، نشانه‌هایی از وجود یک ستارهٔ همدم که پیش‌تر تنها در نظریه‌ها مطرح بود، نشان داد. وقتی ستارهٔ همدم از میان جوّ شبان‌شانه عبور می‌کند، جریانی از مادهٔ متراکم ایجاد می‌کند که شبیه به موجی در آب است.
 
گفتنی است که این کشف پاسخ به یک سؤال بزرگ نجومی را که دهه‌هاست ستاره‌شناسان را به خود مشغول کرده است، فراهم می‌آورد.

گفته می‌شود که با تأیید وجود ستارهٔ همدم، اکنون پژوهشگران می‌توانند توضیحات بهتری درباره رفتار شبان‌شانه و چگونگی تکامل ستارگان عظیم در مراحل پایانی عمرشان ارائه دهند.
 
پژوهشگران با استفاده از تلسکوپ فضایی هابل و همچنین تلسکوپ‌های رصدخانه فرید لارنس ویپل و رصدخانه روکه دِ لوس موچاکوس، تغییرات تکراری در رفتار شبان‌شانه را شناسایی کردند.

گفتنی است که این تغییرات به حضور ستارهٔ همدم مشکوک اشاره داشت و نحوه تأثیر آن بر لایه‌های بیرونی شبان‌شانه را نمایان ساخت.
 
داده‌های به‌دست‌آمده نشان داد که در طی عبور ستارهٔ همدم از نزدیکی شبان‌شانه، طیفی از تغییرات در رنگ‌ها و سرعت گاز موجود در جو آن ایجاد شده است.
 
این تغییرات به وجود جریان متراکم گاز مرتبط است که پس از عبور ستارهٔ همدم ایجاد می‌شود. این موج‌ها هر شش سال یک‌بار، یا حدوداً هر ۲۱۰۰ روز، ظاهر می‌شوند و با پیش‌بینی‌های مدل‌های نظری قبلی مطابقت دارند.
 
اندریا دوپری، پژوهشگر ارشد این تحقیق از مرکز فیزیک نجومی هاروارد و نویسنده اصلی مقاله، در این باره می‌گوید: «این شبیه به حرکت یک قایق در آب است. ستارهٔ همدم اثر موجی در جو شبان‌شانه ایجاد می‌کند که ما قادر به مشاهده آن در داده‌ها هستیم».

وی می‌افزاید: «برای نخستین‌بار، شاهد شواهد مستقیم از این موج، یا جریان گاز، هستیم که تأیید می‌کند شبان‌شانه واقعاً ستارهٔ همدم پنهانی دارد که ظاهر و رفتار آن را شکل می‌دهد».
 
ستارشناسان سال‌هاست که در تلاشند تا دلیل تغییرات در درخشندگی و ویژگی‌های سطحی شبان‌شانه را درک کنند. این توجه‌ها در سال ۲۰۲۰ زمانی که شبان‌شانه به‌طور غیرمنتظره‌ای کم‌نور شد، افزایش یافت.
 
این رخداد به‌عنوان «عطسهٔ ستاره‌ای» توصیف شده و نشانگر تغییرات در دو چرخهٔ اصلی در نوسانات شبان‌شانه است: چرخه‌ای کوتاه مدت ۴۰۰ روزه که به تپش‌های درون ستارهٔ مرتبط است و چرخه‌ای طولانی‌تر که حدود ۲۱۰۰ روز طول می‌کشد.
 
پژوهشگران در طول سال‌ها، توضیحات مختلفی را برای تغییرات بلندمدت شبان‌شانه بررسی کرده بودند، از جمله سلول‌های همرفت عظیم، ابرهای غبار، اثرات مغناطیسی و ایده ستارهٔ همدم نادیده.
 
مطالعات اخیر نشان دادند که چرخه بلندمدت ممکن است بهترین توضیح را از یک ستاره کم‌جرم که در جو شبان‌شانه در حال چرخش است، فراهم کند. هرچند که تیمی گزارش داده بود که ممکن است چنین ستاره‌ای کشف شود، اما تا کنون هیچ شواهد مستقیم وجود نداشت.
 
شایان ذکر است که موج مشاهده‌شدهٔ اخیر، نخستین شاهد و نشانهٔ روشن از این است که یک ستارهٔ همدم به‌طور فعال در حال برهم زدن جوّ ستارهٔ شبان‌شانه است.
 
دوپری در این باره می‌گوید: «ایده داشتن یک ستارهٔ همدم پنهان برای شبان‌شانه در چند سال گذشته محبوبیت بیشتری پیدا کرده بود، اما بدون شواهد مستقیم، این یک نظریهٔ اثبات‌نشده بود».

وی در پایان می‌افزاید: «حالا با شواهد جدید و مستقیم، شبان‌شانه به ما کمک می‌کند تا ببینیم یک ستارهٔ غول‌آسا چگونه در طول زمان تغییر می‌کند».